Πειθαρχία vs. Τιμωρία: Πώς να Λέτε «Όχι» στο Παιδί σας Χωρίς Ενοχές

«Όχι τώρα.» «Κλείσε επιτέλους το tablet.» «Μην μιλάς έτσι.»

Πόσες φορές έχουμε νιώσει ενοχές λέγοντας αυτές τις φράσεις στα παιδιά μας;

Πολλοί γονείς φοβούνται ότι βάζοντας όρια θα στενοχωρήσουν το παιδί τους ή θα χαλάσουν τη σχέση τους μαζί του. Άλλοι πιστεύουν ότι η πειθαρχία σημαίνει αυστηρότητα ή τιμωρία. Στην πραγματικότητα όμως, τα όρια δεν θα έπρεπε να απομακρύνουν τα παιδιά από εμάς. Αντίθετα, όταν επικοινωνούνται με σεβασμό και αγάπη, τα κάνουν να νιώθουν ασφάλεια, σταθερότητα και εμπιστοσύνη.

Η πειθαρχία δεν έχει στόχο να ελέγξει το παιδί. Στόχος της είναι να το βοηθήσει να μάθει να ελέγχει τον εαυτό του.

Γιατί τα Παιδιά Χρειάζονται Όρια;

Τα παιδιά δεν γεννιούνται γνωρίζοντας πώς να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, τις παρορμήσεις τους ή τις κοινωνικές τους σχέσεις. Τα όρια λειτουργούν σαν ένας ασφαλής οδηγός που τους δείχνει:

• τι είναι αποδεκτό
• τι δεν είναι ασφαλές
• πώς μπορούν να συμπεριφέρονται με σεβασμό
• πώς να αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους

Όπως οι μπάρες ασφαλείας σε μια γέφυρα δεν περιορίζουν την ελευθερία μας αλλά μας προστατεύουν, έτσι και τα όρια βοηθούν τα παιδιά να εξερευνούν τον κόσμο με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Είναι η Πειθαρχία το Ίδιο με την Τιμωρία;

Όχι. Συχνά συγχέουμε την πειθαρχία με την τιμωρία, όμως πρόκειται για δύο πολύ διαφορετικές έννοιες.

Γιατί τα Παιδιά Δοκιμάζουν Συνεχώς τα Όρια;

Πολλοί γονείς αναρωτιούνται: «Αφού ξέρει τον κανόνα, γιατί συνεχίζει να τον παραβιάζει;» Η απάντηση είναι απλή. Δεν το κάνει απαραίτητα επειδή θέλει να προκαλέσει. Τα παιδιά δοκιμάζουν τα όρια γιατί:

• αναζητούν ασφάλεια
• ελέγχουν αν οι κανόνες είναι σταθεροί
• δεν έχουν ακόμη αναπτύξει πλήρως τον αυτοέλεγχο

Κάθε φορά που ένας γονιός διατηρεί ήρεμα και σταθερά το ίδιο όριο, το παιδί νιώθει ότι μπορεί να βασιστεί σε εκείνον.

Μπορούμε να Έχουμε Όρια με Σταθερότητα και Ενσυναίσθηση;

Ναι, το να κατανοούμε το συναίσθημα ενός παιδιού δεν σημαίνει ότι αλλάζουμε τον κανόνα. Μπορούμε να αποδεχτούμε το συναίσθημα χωρίς να αποδεχτούμε τη συμπεριφορά. Δεν χρειάζεται να πούμε: «Σταμάτα να κλαις.»

Μπορούμε αντ' αυτού να πούμε: «Καταλαβαίνω ότι στενοχωρήθηκες επειδή τελείωσε η ώρα του παιχνιδιού. Είναι δύσκολο να σταματάς όταν περνάς όμορφα. Παρ' όλα αυτά, τώρα είναι ώρα για ύπνο.»

Το παιδί νιώθει ότι το καταλαβαίνουν, χωρίς όμως να αλλάζει το όριο.

Διδάσκουν Περισσότερο οι Φυσικές Συνέπειες από την Τιμωρία;

Οι συνέπειες είναι πιο αποτελεσματικές όταν σχετίζονται με τη συμπεριφορά. Παραδείγματα:

• Αν το παιδί ζωγραφίσει στον τοίχο, συμμετέχει στο καθάρισμα.
• Αν πετάξει τα παιχνίδια του, τα μαζεύει πριν ξεκινήσει νέο παιχνίδι.
• Αν αργήσει να ετοιμαστεί, μπορεί να έχει λιγότερο χρόνο στην παιδική χαρά.

Αντίθετα, μη σχετικές τιμωρίες, όπως «Δεν θα δεις τηλεόραση για μία εβδομάδα», συχνά δημιουργούν θυμό χωρίς να βοηθούν το παιδί να καταλάβει τι μπορεί να κάνει διαφορετικά.

Είναι Φυσιολογικό το Παιδί μου να Αντιδρά σε ένα Όριο;

Ναι, είναι φυσιολογικό ένα παιδί να θυμώνει όταν ακούει ένα «όχι». Η έντονη αντίδραση δεν σημαίνει ότι το όριο ήταν λάθος, σημαίνει ότι το παιδί μαθαίνει να διαχειρίζεται την απογοήτευση, μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες ζωής.

Ο ρόλος του γονέα δεν είναι να εξαφανίσει κάθε δύσκολο συναίσθημα. Είναι να βοηθήσει το παιδί να το αντέξει.

Τα 4 Πιο Συχνά Λάθη Όταν Βάζουμε Όρια

1. Αλλάζουμε γνώμη επειδή το παιδί επιμένει. Όταν το «όχι» μετατρέπεται τελικά σε «ναι», το παιδί μαθαίνει ότι η επιμονή αρκεί για να αλλάξει ο κανόνας.
2. Φωνάζουμε. Οι φωνές μπορεί να σταματήσουν προσωρινά μια συμπεριφορά, αλλά δεν διδάσκουν αυτορρύθμιση. Τα παιδιά μαθαίνουν περισσότερο από τον τρόπο που εμείς διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας.
3. Βάζουμε πάρα πολλούς κανόνες. Όταν όλα είναι σημαντικά, τελικά τίποτα δεν είναι. Εστιάστε στους λίγους κανόνες που πραγματικά επηρεάζουν: την ασφάλεια, τον σεβασμό, την υπευθυνότητα.
4. Δεν είμαστε συνεπείς. Τα παιδιά χρειάζονται προβλεψιμότητα. Ένας κανόνας που ισχύει μόνο «μερικές φορές» δημιουργεί σύγχυση.

Πώς Ενισχύουν τα Όρια την Αυτοεκτίμηση;

Η αυτοεκτίμηση δεν χτίζεται όταν ένα παιδί ακούει συνεχώς «μπράβο». Χτίζεται όταν νιώθει ότι το αγαπούν ακόμη και όταν κάνει λάθη, οι γονείς του πιστεύουν στις δυνατότητές του, μπορεί να αναλαμβάνει ευθύνες, μαθαίνει μέσα από τις εμπειρίες του.

Όταν λέμε: «Πιστεύω ότι μπορείς να το διορθώσεις», δίνουμε στο παιδί ένα πολύ ισχυρό μήνυμα: «Είσαι ικανός. Το λάθος δεν σε καθορίζει.»

Πρακτικές Φράσεις που Βοηθούν

Αντί για... «Αν δεν σταματήσεις, θα δεις τι θα γίνει.» Δοκιμάστε...«Τι μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά την επόμενη φορά;»

Αντί για... «Γιατί είσαι τόσο απρόσεκτος;» Δοκιμάστε...«Τι μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά την επόμενη φορά;»

Δημιουργήστε Οικογενειακούς Κανόνες Μαζί

Τα παιδιά συνεργάζονται περισσότερο όταν αισθάνονται ότι η γνώμη τους έχει αξία. Καθίστε όλοι μαζί και αποφασίστε λίγους, ξεκάθαρους κανόνες. Για παράδειγμα μιλάμε με σεβασμό, λύνουμε τις διαφωνίες χωρίς βία, μαζεύουμε τα παιχνίδια μας, λέμε την αλήθεια, βοηθάμε ο ένας τον άλλον.

Όταν τα παιδιά συμμετέχουν στη δημιουργία των κανόνων, είναι πολύ πιο πιθανό να τους ακολουθήσουν!

Το Συμπέρασμα

Τα όρια δεν είναι ένδειξη αυστηρότητας, είναι ένδειξη αγάπης. Κάθε φορά που ένας γονιός παραμένει ήρεμος, σταθερός και διαθέσιμος, στέλνει στο παιδί ένα πολύ σημαντικό μήνυμα: «Είμαι εδώ για να σε καθοδηγήσω, όχι για να σε ελέγξω».

Τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς. Χρειάζονται γονείς που μπορούν να πουν «όχι» με σεβασμό, να ακούσουν με ενσυναίσθηση και να παραμείνουν δίπλα τους ακόμη και στις δύσκολες στιγμές. Γιατί τελικά, τα πιο ισχυρά όρια δεν είναι εκείνα που επιβάλλονται με φόβο, αλλά εκείνα που χτίζονται πάνω στην εμπιστοσύνη, τη συνέπεια και την αγάπη.

Αν θέλετε να εξασκηθείτε σε αυτές τις φράσεις μέσα από πραγματικά σενάρια γονεϊκότητας, με live ανατροφοδότηση και όχι μόνο θεωρία, τότε μπορείτε να συμμετέχετε στα live δωρεάν webinars που πραγματοποιούμε για γονείς στη πλατφόρμα της Morphoses. [Κλείστε τη θέση σας για το επόμενο →ΕΔΩ]